Polonizmy w języku niemieckim

Polonizmy w języku niemieckim. Znasz język niemiecki? Jeśli tak, możesz podać przykłady występowania polskich słów w języku niemieckim? Przychodzi Ci coś do głowy? Jasne, to może wydawać się trudne, ale jest możliwe, bowiem w języku niemieckim istnieje sporo polonizmów. Możesz być zaskoczony, ile polskich słów jest nadal stosowanych w języku niemieckim. Zastanawiasz się skąd się tam wzięły? Chcesz się dowiedzieć? Więc zaczynamy!

Rodzina języków germańskich

Jeśli chcesz poznać polskie słowa występujące w języku niemieckim, najlepiej będzie, jeżeli najpierw przydzielimy język polski i język niemiecki do prawidłowych grup językowych, do których należą.

Język niemiecki, razem z językiem angielskim i holenderskim należą do zachodniej grupy języków germańskich. W lingwistyce traktuje się go jako grupę kilku języków zachodniogermańskich, które bywają często określane jako języki niemieckie.

Według raportu “Deutsch als Fremdsprache weltweit. Datenerhebung 2015” w roku 2015 na całym świecie języka niemieckiego jako języka obcego uczyło się około 15,4 miliona osób. Te osoby pochodziły kolejno z: Europy, z krajów Wspólnoty Niepodległych Państw, z Afryki, Azji oraz w USA i Kanady.

Językiem niemieckim posługują się ludzie z wielu krajów, mimo, że nie ma on w nich statusu oficjalnego. Są to: Stany Zjednoczone, Brazylia, Kanada, Francja, Argentyna, Rosja, Kazachstan, Australia, Holandia, Wielka Brytania, Hiszpania, Chile, Paragwaj, Węgry, Południowa Afryka i kilka innych.

Do jakiej grupy należy język polski?

Pisząc o języku niemieckim, roli, jaką odgrywa na świecie, warto wspomnieć też, do jakiej grupy należy język polski. Ale od początku. Jedną z największych i najwcześniej odkrytych rodzin języków jest język indoeuropejski. Zalicza się do niej kilkaset języków współczesnych, które używane są od kilku tysięcy lat w Europie, Indiach i południowo-zachodniej Azji. Swoją nazwę zawdzięcza połączeniu nazw: Europy i Indii. Wśród najczęściej używanych języków świata, wiele, bo aż 10, należy do języków indoeuropejskich: angielski, hindi, hiszpański, francuski, rosyjski, portugalski, bengalski, niemiecki, urdu i perski.

Język polski także należy do rodziny języków indoeuropejskich, a dokładniej, do grupy języków prasłowiańskich.

Właśnie poznaliśmy, do jakich grup językowych należą język niemiecki i język polski. Zastanawiałeś się kiedyś, czy mogą one mieć ze sobą coś wspólnego? Czy mogły kiedyś na siebie wzajemnie wpływać?  Czy język polski mógł mieć jakikolwiek wpływ na inne języki? W języku polskim możemy znaleźć mnóstwo przykładów zapożyczeń z języków obcych np. z języka angielskiego, niemieckiego czy rosyjskiego, ale czy znajdziemy jakieś polonizmy, szukając w języku niemieckim? Sprawdzimy to, ale najpierw odpowiedzmy na pytanie, co to są te polonizmy?

Co to są polonizmy?

Więc co to jest polonizm? Zapewne ten termin jest Ci dobrze znany, ale powtórzmy. Polonizmy to elementy języka zapożyczone z języka polskiego, funkcjonujące w innej grupie językowej. Może to być zwrot lub konstrukcja składniowa przejęta z języka polskiego i używana w języku niemieckim np. ogórek (gurke), granica (grenze).

Kalki językowe? Co to takiego?

Najprościej mówiąc, kalka językowa to dosłownie przetłumaczone słowo z języka polskiego na niemiecki np. usiąść na swoich czterech literach (sich auf seine vier Buchstaben setzen), lub tu leży pies pogrzebany (da liegt der Hund begraben).

Czy język polski miał jakikolwiek wpływ na inne języki?

Zastanawiałeś się kiedyś, czy język polski miał wpływ na kształtowanie się innych języków? Jeśli uważasz, że nasze słownictwo nigdy nie wpłynęło na inne języki, to się mylisz. Można znaleźć informacje, że w XVI-XVII wieku język polski był popularnym językiem. Mówiono nim od Bałtyku po Rumunię i Krym, od Śląska po Moskwę. Podobno wśród tamtejszych elit była moda na polską kulturę. To zainteresowanie językiem polskim zostawiło kilka śladów lingwistycznych w językach sąsiednich narodów. Mówi się także, że śladów wpływów polskich można doszukać się także w krajach odległych jak np. W Rumuni. Wpływy języka polskiego, a wcześniej słowiańskiego, zaczęły się jednak wcześniej i trwają do dzisiaj. Od germańskich słów ‘mead’ albo ‘pommern (‘miód’, ‘pomorze’) po współcześnie znane już przez amerykanów słowa “kiełbasa”, bigos, pierogi. W języku ukraińskim także możemy znaleźć polonizmy i jest ich dość sporo: ciekawy (cikawyj), wybitny (wybytnyj), powiat (powit), przeszkoda (pereszkoda). Polonizmy w języku czeskim to m.in.: samouk, wyrok (výrok), dostęp (dostup), przyroda (přiroda), powszechny (povechný).

Zapożyczenia językowe – polskie słowa u naszych niemieckich sąsiadów

W języku niemieckim nie ma tylu polonizmów, ile będzie na przykład w przypadku germanizmów występujących w Polsce. Wpływ na to ma historia naszego kraju. Lata zaborów, II wojna światowa, kiedy to do Polski wkroczyło wielu Niemców posługując się językiem niemieckim. To wszystko oddziałuje na język i kształtuje go. Da się jednak znaleźć w języku niemieckim słowa, które zostały zapożyczone z języka polskiego. Poznajmy je!

Wcześniej wspomnieliśmy, ale powtórzmy raz jeszcze kalki językowe z języka polskiego: usiąść na swoich czterech literach (sich auf seine vier Buchstaben setzen), lub tu leży pies pogrzebany (da liegt der Hund begraben).

A ile jest słów?

granica – grenze;

ogórek – gurke;

twaróg – quark;

mazurek – mazurka;

śmietana – schmetten;

czyżyk – zeisig;

ogonek – ogonek;

ułan – ulan;

horda – horde;

szabla – säbel;

pierogi – piroggen.