Najpopularniejsze zwroty i zapożyczenia z języka czeskiego

Język polski jest niezwykle podobny do języka naszych południowych sąsiadów. Podobieństwa niekiedy doprowadzają do tego, że obywatele obu krajów bez problemu się ze sobą skomunikują, pomimo oficjalnej bariery. Co więcej, ułatwia to fakt, że w naszej mowie istnieje sporo zwrotów i zapożyczeń z języka czeskiego.

Zwroty i zapożyczenia z języka czeskiego w polskiej mowie nazywamy czechizmami lub bohemizmami. W taki sam sposób definiuje się również wyrazy lub inne części zdań, które zostały wprowadzone w doraźny sposób do tekstów artystycznych na, na przykład na potrzeby sztuk teatralnych.

Historia zapożyczeń z języka czeskiego

Pierwsze notatki zawierające liczne zwroty i zapożyczenia z języka czeskiego w polskiej mowie datuje się już na średniowiecze. To właśnie wtedy obywatele ówczesnej Polski przyjęli chrześcijaństwo za pośrednictwem naszego obecnego, południowego sąsiada. Z tego też powodu większość czechizmów z tamtego okresu dotyczyła działalności kościelnej. Co więcej, większość z nich pochodzi
z kolei z łaciny, która w naturalny sposób zapożyczyła te zwroty do języka czeskiego. Wśród nich wyróżnić można:

  • kościół – cirkev, kostel (od łac. castellum)

  • ołtarz – oltář (od łac. altare)

  • msza – mše (od łac. missa)

  • duchowieństwo – duchovenstvo (od łac. sacerdotium vindicetis)

  • zakonnik – mnich (od łac. religionis)

  • apostoł – apostol (od łac. apostolus)

Przykładów zwrotów i zapożyczeń z języka czeskiego, występujących w polskiej mowie nie jest zbyt wiele. Do najpopularniejszych z tej nielicznej grupy można jednak zaliczyć większość zwrotów, rozpoczynającym się od formantów na- lub naj-. Wśród bohemizmów można znaleźć też inne wyrazy stanowiące zbiór zwrotów i zapożyczeń z języka czeskiego. Pojedynczymi przykładami mogą być:

  • Brona – pierwotnie oznaczało ,,wejście do grodu”, jednak później zostało zastąpione czeskim odpowiednikiem ,,brama” (cz. brána),

  • Wiesiele – słowo opisujące zabawę ślubną, funkcjonujące w polskim społeczeństwie w okresie średniowiecza. W następstwie zastąpione czeskim ,,weselem” (obecnie svatba),

  • Czerwiony – pierwotnie tak opisywano ten kolor, ale później skorzystano z czeskiego odpowiednika ,,czerwony” (cz. červený),

  • Władysław, Wacław – dzięki naleciałościom z języka czeskiego, przybyły do polskiej mowy
    w miejsce Włodzisława i Więcysława.

Wśród innych zwrotów i zapożyczeń z języka czeskiego występujących w polskiej mowie wyróżnić można:

  • bawełna (cz. bavlna)

  • hołota (cz. holota)

  • jedwab (cz. hedvábí)

  • książę (cz. kníže)

  • kuchnia (cz. kuchyně)

  • masarz (cz. řezník)

  • serce (cz. srdce)

  • wesoły (cz. veselý)

  • własny (cz. vlastní)

  • odkąd (cz. odkud)

  • pożegnać (cz. rozloučit)

  • czyhać (cz. číhat)

  • hańba (cz. hanba)

  • pawlacz (cz. pawlacz)

  • robot (cz. robot)

Odwrót

Po wielu latach od momentu pojawienia się pierwszych zwrotów i zapożyczeń z języka czeskiego
w polskiej mowie, zauważono wzmożony ruch w drugą stronę. Mniej więcej w XIX wieku nastąpił najbardziej aktywny proces przenikania polskich słów do czeskiej mowy, co miało służyć temu kraju do obrony przed wpływami niemieckimi.