Jak działa system edukacji w USA?

Stany Zjednoczone to jeden z najbardziej pożądanych kierunków, jeśli chodzi o emigrację. Dość tylko powiedzieć, że co roku setki tysięcy Polaków biorą udział w loterii wizowej – a nieliczni szczęśliwcy prawo do osiedlenia na stałe za wielką wodą traktują jak szansę na nowe życie. Historia emigracji Polaków do Stanów Zjednoczonych sięga początków istnienia tego państwa, a powodów wyjazdu było wiele: w pierwszej fali odpływu do Stanów wyjeżdżali przedstawiciele inteligencji uciekający przed represjami ze strony zaborców, następnie wyjazdy nasiliły się przez II wojnę światową, zaś w drugiej połowie XX wieku Polacy szukali w USA schronienia przed komunistyczną władzą. Jednak nawet we względnie spokojnym XXI wieku Stany Zjednoczone to obiekt pożądania tysięcy. American dream, nowe życie i możliwość dania dzieciom dobrej edukacji – to główne powody, dla których wyjeżdżamy do Stanów. Ale czy faktycznie system edukacji USA jest wart zmiany życia o 180 stopni? Sprawdźmy, jak wygląda edukacja za Oceanem!

System edukacji USA – przygotowanie na najlepsze uniwersytety świata

Myśląc o systemie edukacji USA, na ogół myślimy o uczelniach wyższych. To właśnie one budują prestiż edukacji danego kraju – a prawdą jest także, że studia to etap edukacji, na którym najczęściej uczniowie decydują się na wyjazd za granicę. Nie jest tajemnicą, że Stany Zjednoczone dysponują najlepszymi uczelniami na świecie – spójrzmy tylko na ranking najlepszych uniwersytetów:

  1. Massachusetts Institute of Technology (USA)

  2. Uniwersytet Stanforda (USA)

  3. Uniwersytet Harvarda (USA)

  4. California Institute of Technology (USA)

  5. Uniwersytet Oksfordzki (Wielka Brytania)

  6. Uniwersytet Cambridge (Wielka Brytania)

  7. Politechnika Federalna w Zurychu (Szwajcaria)

  8. Imperial College London (Wielka Brytania)

  9. Uniwersytet Chicagowski (USA)

  10. University College London (Wielka Brytania)

Aż pięć z dziesięciu najlepszych uniwersytetów świata (w tym najlepsza czwórka) to uczelnie zlokalizowane w Stanach Zjednoczonych. Absolwenci tych uczelni zyskują nie tylko prestiż, ale i najlepsze oferty pracy w wymarzonych dziedzinach – dlatego właśnie wielu rodziców robi wszystko, aby umożliwić swoim pociechom naukę za Oceanem. Nietrudno też wysnuć wniosek, że system edukacji USA musi stać na naprawdę wysokim poziomie, jeżeli wydaje na rynek absolwentów najlepszych uniwersytetów. Ale czy naprawdę USA ma się czym pochwalić?

Ranking PISA podpowiada, że nie jest tak pięknie, jak mogłoby się wydawać

Jakie cechy musiałby posiadać system edukacji USA, by można go było uznać za naprawdę dobry? Czy miarą sukcesu jest ciągła nauka przez 24 godziny na dobę i 7 dni w tygodniu, tak jak ma to miejsce w Korei Południowej? A może dobry system edukacji to model fiński, gdzie stawia się na pierwszym miejscu ucznia i jego potrzeby (w tym potrzebę wypoczynku?). Tego nie da się stwierdzić jednoznacznie. Jednak w przypadku edukacji możemy mówić o twardych danych – a takimi są z pewnością dane przytaczane przez PISA, międzynarodową organizację badającą poziom kształcenia. Przygotowywany co kilka lat ranking pokazuje, że Stany Zjednoczone wcale nie dysponują najwszechstronniejszą młodzieżą na świecie – a uczniowie w testach sprawdzających znajomość matematyki, nauk przyrodniczych i czytania ze zrozumieniem wypadają naprawdę blado.

Ledwie 31. miejsce z wynikiem 487,7 pkt – tak wypadli uczniowie z USA w badaniu z 2016 r. Dla porównania, uczniowie z Singapuru (1. miejsce) uzyskali w badaniu 551,7 pkt, Hongkończycy (2. miejsce) – 532,7 pkt, Japończycy (3. miejsce) – 528,7 pkt, a Polacy (19. miejsce w zestawieniu) – 503,7 pkt.

Być może pomocne w odnalezieniu słabszych stron systemu edukacji w USA będzie przeanalizowanie poszczególnych elementów – takich jak m.in. wiek szkolny czy podział na klasy.

System edukacji USA, czyli brak jakichkolwiek regulacji

W odróżnieniu od państw europejskich, amerykańskie władze federalne nie mają wpływu na przebieg edukacji w poszczególnych częściach kraju. Każdy stan określa samodzielnie program nauczania, ma też decydujący głos w kwestii standardów i jakości. Takie rozmycie sprawia, że uczniowie w całym kraju zaczynają naukę w różnym wieku (w wieku 5 -7 lat), a kończą szkołę między 16. a 18. rokiem życia. Jedynym wymaganiem narzucanym przez władze federalne jest to, że nauka do momentu uzyskania wykształcenia średniego jest obowiązkowa.

Edukacja w USA – jak wyglądają poszczególne etapy kształcenia?

System edukacji USA podzielony jest na kilka etapów, które jednak nie są zestandaryzowane – uczniowie mogą obrać kilka możliwych ścieżek edukacji (w odróżnieniu od systemu w Polsce, gdzie ścieżek edukacji jest niewiele, bo ledwie trzy – po ukończeniu szkoły podstawowej uczniowie mogą wybrać kontynuację w liceum ogólnokształcącym, technikum lub dwustopniowej szkole branżowej). Etapy edukacji w USA można podzielić następująco:

  • Elementary School (szkolnictwo podstawowe)

  • Middle School

  • Secondary School (szkolnictwo średnie)

Elementary School

Elementary School jest odpowiednikiem klas 1-3 w polskich szkołach podstawowych przed niedawną reformą edukacji. Uczniowie posiadają jednego nauczyciela, który zajmuje się nauczeniem najbardziej podstawowych przedmiotów: arytmetyki i algebry, języka angielskiego (z naciskiem na podstawową gramatykę, wymowę i słownictwo) oraz podstaw innych dyscyplin (np. przyrody, nauk społecznych, wychowania fizycznego, plastyki czy czytania). Uczniowie trafiają do Elementary School na ogół w wieku 6 lat i spędzają tutaj (w zależności od wyboru) 4, 5 lub nawet 7 lat. Już na tym etapie uczniowie wstępnie obierają ścieżkę edukacji: spędzenie w szkole 7 lat pozwala na kontynuację nauki od razu w liceum (High School), natomiast można też zakończyć edukację po 5 latach (kontynuacja w Junior High) lub po 4 latach (kontynuacja w Middle School).

Middle School

Middle School jest rodzajem szkoły, który występuje, ale nie każdy uczeń musi z niego korzystać. Jest to forma pośrednia między Elementary School a High School, a naukę na tym poziomie kontynuują uczniowie, którzy zdecydowali się opuścić Elementary School w wieku 9-10 lat. Nauka w tej szkole trwa trzy lata, a uczniowie – podobnie jak uczniowie klas 4-8 w polskich szkołach podstawowych – mają zajęcia z konkretnych przedmiotów z różnymi nauczycielami. Nauka w Middle School umożliwia kontynuację nauki w High Shool

Secondary School

Secondary School to nic innego, jak nauka na poziomie umożliwiającym uzyskanie wykształcenia średniego. Zgodnie z rozwidleniem, jakie pojawia się na poziomie szkoły podstawowej, uczniowie mają do wyboru trzy ścieżki na tym poziomie edukacji:

  • High School (nauka w czteroletnim liceum ogólnokształcącym, dostępna dla absolwentów najdłuższego cyklu nauki w Elementary School oraz absolwentów Middle School),

  • Junior High School i Senior High School (dwuetapowe szkolnictwo dostępne dla uczniów, którzy skończyli Elementary School po pięciu latach)

  • Połączone Junior High i Senior High School (inna alternatywa dla uczniów kończących naukę po 5 latach w Elementary School, umożliwia podjęcie kilkuletniej nauki w jednej szkole).

Etap Secondary School jest momentem, kiedy wszystkie ścieżki edukacji się wyrównują, a uczniowie – niezależnie od wyboru, jaki podjęli, znajdują się w tym samym momencie: mogą wybrać ścieżkę na studia.

System edukacji USA – na czym polega egzamin SAT?

Edukacja w USA kończy się uzyskaniem tzw. High School Diploma, czyli odpowiednika świadectwa ukończenia szkoły średniej. Jednak ten dokument sam w sobie nie ma żadnej mocy sprawczej w kwestii rekrutacji na studia – tutaj istotną rolę odgrywa egzamin SAT, czyli test, który można porównać do polskiej matury (choć nie jest jej odpowiednikiem).

Egzamin SAT jest testem składającym się z dwóch części:

  • SAT I

    • Pisanie (konieczność napisania wypracowania)

    • Matematyka

    • Czytanie ze zrozumieniem

  • SAT II (egzaminy z konkretnych przedmiotów, np. fizyki, geografii, literatury, historii czy języków obcych

Przystąpienie do egzaminów nie jest obowiązkowe, o ile uczniowie nie mają ochoty kontynuować nauki na uniwersytetach. Co równie istotne, egzaminy SAT nie odznaczają się wielką szczegółowością, dlatego bez problemu przystąpić mogą uczniowie niebędący rodzimymi użytkownikami języka angielskiego (w odróżnieniu od polskiej matury, gdzie niezbędna jest perfekcyjna znajomość języka polskiego oraz kontekstów kulturowych).